MUZLIKLAR QISQARISHINING FARG'ONA VODIYSI SUV RESURSLARI VA QISHLOQ XO'JALIGIGA TA'SIRI

Abstract

Farg'ona vodiysi (≈22 000 km², ≈16 mln aholi) sug'orma dehqonchiligi Sirdaryoni hosil qiluvchi Norin va Qoradaryo oqimiga bog'liq, shu sababli muzliklar qisqarishi suv resurslari uchun muhim xavfdir. Yuqori Norin havzasida muzlik erishi yillik oqimning o'rtacha ≈23 % ini (yillar bo'yicha 5–45 %) tashkil etadi, biroq Sirdaryo yuqori oqimida bahor–yoz oqimining ≈72 % i qor hisobiga shakllanadi. Maqolada muzlik, qor va yog'in omillarining oqimga ulushi, oqim vaqtining erta siljishi (qor qoplami davomiyligi yiliga 0,53–0,73 kunga qisqargan) hamda vodiy qishloq xo'jaligi uchun oqibatlar tahlil qilindi. Qoradaryoda eng yuqori oqimning kamayishi (−14,7 m³/s/yil) ehtimoliy belgisi aniqlandi. Natijalar peak-water bosqichidan keyin yoz oqimi tanqisligi xavfini bartaraf etish uchun suv tejovchi texnologiyalar va ko'p yillik suv rejalashtirishni asoslaydi.