Erçek Gölü’nün Yüzey Alanı Değişimleri ve Hidroklimatik Duyarlılığı

Abstract

ÖzÇalışma, Doğu Anadolu Bölgesi’nde kapalı havza niteliği taşıyan Erçek Gölü’nün 1986–2025 dönemindeki yüzey alanı değişimlerini ortaya koymayı ve bu değişimleri iklimsel değişkenlerle ilişkilendirerek gölün hidroklimatik duyarlılığını değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Çalışmada, yıllık göl alanı serisi Landsat 4–5 TM, Landsat 7 ETM+ ve Landsat 8–9 OLI/TIRS görüntülerinden üretilmiş; meteorolojik analizlerde Van ve Özalp istasyonlarına ait sıcaklık ve yağış verileri kullanılmıştır. Potansiyel evapotranspirasyon (PET) Hargreaves–Samani yöntemiyle hesaplanmış, ayrıca yıllık ve hidrolojik yıl ölçeğinde su dengesi serileri türetilmiştir. Eğilim analizlerinde Mann–Kendall, modified Mann–Kendall, Sen’in eğim tahmini ve Pettitt testleri; ilişkilerin belirlenmesinde ise Pearson ve Spearman korelasyon analizleri yapılmıştır. Bulgular, Erçek Gölü’nün mutlak alanında ve yıllık alan değişiminde istatistiksel olarak anlamlı, monoton bir uzun dönem trend bulunmadığını; buna karşılık göl alanının yıllar arası belirgin dalgalanma gösterdiğini ortaya koymuştur. İklim serileri ise daha belirgin bir sinyal vermektedir: PET ve sıcaklık değişkenleri hem Van istasyonunda hem de Özalp istasyonunda anlamlı biçimde artarken, yağış serileri özellikle Özalp istasyonunda azalış eğilimi göstermektedir. Korelasyon sonuçları, gölün mutlak alanının daha çok bir ve iki yıl gecikmeli yağış ve su dengesi serileriyle ilişkili olduğunu; yıllık alan değişiminin ise eşzamanlı hidrolojik yıl yağışıyla pozitif, sıcaklık ve PET ile negatif ilişkiler verdiğini göstermiştir. Bu bulgular, Erçek Gölü’nün alan dinamiklerinin hem kısa süreli meteorolojik zorlamalara hem de çok yıllı hidrolojik hafıza etkilerine bağlı olarak şekillendiğini ortaya koymaktadır. Sonuç olarak, göl yüzey alanının değerlendirilmesinde yağış, PET ve su dengesi bileşenlerinin birlikte ele alınması, kapalı havza göllerinin iklim değişkenliğine verdiği tepkinin daha doğru yorumlanmasını sağlamaktadır.