Türkiye'de İl Düzeyinde Vergi Tahsilat Etkinliğinin Belirleyicileri: 2007-2024 Dönemi İçin Panel Veri Analizi

Abstract

Bu çalışma, Türkiye'nin 81 iline ait 2007-2024 dönemini kapsayan yıllık dengeli panel veriyi kullanarak il düzeyinde vergi tahsilat etkinliğinin belirleyicilerini incelemektedir. Bağımlı değişken olarak genel bütçe tahsilat/tahakkuk oranı kullanılmış; açıklayıcı değişkenler olarak il düzeyinde reel GSYİH zincirlenmiş hacim endeksi, nüfus ve her il için kişi başına düşen genel bütçe tahakkuku belirlenmiştir. Havuzlanmış EKK, il sabit etkileri ve iki yönlü sabit etkiler olmak üzere üç alternatif model tahmin edilmiş; Hausman testi yüksek düzeyde anlamlı bir sonuç üreterek sabit etkiler modelinin tercih edilmesini sağlamıştır. Sağlamlık sınamaları kapsamında HC3 heterojen varyans-tutarlı standart hatalar ve il düzeyinde kümelenmiş standart hatalar uygulanmış; bu iki tahminci arasındaki katsayı ve anlamlılık örüntüsü büyük ölçüde değişmemiştir. Bulgular, reel ekonomik aktivitenin büyümesinin tahsilat oranını olumsuz etkilediğini ortaya koymaktadır; bu negatif ilişki, büyüyen ekonomilerde vergi tabanının tahsilat kapasitesini geçici olarak aşması şeklinde yorumlanmaktadır. Tahsilat oranı 2007'deki yüzde 74,4 düzeyinden 2020'de yüzde 49,8'e gerilemiş, ardından 2024'te yüzde 71,7'ye toparlanmıştır. İller arasındaki sistematik etkinlik farklılıkları, vergi idaresi kapasitesi ile yerel ekonomik yapının belirleyici rollerine işaret etmektedir.