Kahramanmaraş/Andırın ağzı şekil özellikleri (isim ve zamir çekimleri)

Abstract

Oğuz boylarının Anadolu’nun farklı bölgelerine yerleşmeleri, geçmişten günümüze ağız farklılıklarının oluşumunda belirleyici bir etken olmuştur. Yerleşim süreciyle birlikte her bölge, sosyal, kültürel ve coğrafi koşulların etkisiyle kendine özgü ağız özellikleri geliştirmiştir. Bu farklılıklar yalnızca dilin ses ve şekil özelliklerinde değil, kültürün kuşaktan kuşağa aktarılmasında da önemli bir rol oynamaktadır. Anadolu ağızları günümüzde Türk dili araştırmalarının başlıca konuları arasında yer almakta; geçmişte sınırlı sayıda yürütülen çalışmalar, günümüzde artan saha araştırmaları sayesinde çok daha kapsamlı biçimde belgelenmektedir. Özellikle Ahmet Caferoğlu gibi öncü dil bilimcilerin zor koşullar altında gerçekleştirdikleri derlemeler, alanın gelişimine yön vermiştir. Teknolojik imkânların ve ulaşım kolaylıklarının artmasıyla, farklı bölgelerde saha çalışmaları yapmak ve konuşurlardan doğrudan kayıt almak günümüzde daha erişilebilir hale gelmiştir. Bu çalışma, daha önce hakkında ağız çalışması sınırlı olarak yapılan, özellikle şekil ekleriyle ilgili bilgi sahibi olunmayan Kahramanmaraş’ın Andırın ilçesine yoğunlaşmaktadır. İlçeye bağlı çeşitli mahallelerden derlenen kayıtlar incelenmiş; derleme sürecinde özellikle altmış yaş ve üzerindeki kadın kaynak kişiler tercih edilmiştir. Bu tercih, söz konusu kişilerin gelenek ve göreneklere hâkimiyetleri, bölgeyle güçlü yaşam bağları ve düşük eğitim düzeyleri nedeniyle ağız özelliklerini daha özgün biçimde korumalarıyla ilgilidir. Derlenen veriler transkripsiyon işaretleriyle yazıya aktarılmış, isme gelen eklerle zamirler örneklerle açıklanmıştır. Çalışmadaki örnekler çalışma ekinde yer alan "Derleme Metinleri"nden alınmış; her bir sözcüğün cümle içinde hangi bağlamda kullanıldığı gösterilmeye çalışılmıştır. Böylece Andırın ağzının bölge ağızları içindeki konumu belirlenmiş ve söz konusu şekil ekleriyle Ağız Atlası çalışmalarına katkı sağlanmıştır.