Yugoslav Geçmişin Hayaleti: Hafıza, Yugo-nostalji ve Tüketim

Abstract

Yugo-nostalji Yugoslav geçmişe yönelik özlemin hafıza, aidiyet ve tüketim üzerinden yeniden anlamlandırıldığı çok katmanlı bir fenomen olarak tanımlanmaktadır. Yugoslav geçmişe ilişkin semboller, popüler kültür imgeleri ve gündelik tüketim nesneleri metalaşarak piyasa içinde dolaşıma girmekte, çoğu zaman yüzeysel, ticarileştirilmiş ve içi boş göstergeler olarak değerlendirilmektedir. Bu araştırma post-Yugoslav alanda Yugo-nostaljik tüketim nesnelerinin kolektif hafıza, aidiyet ve tüketim ile ilişkisini incelemekte, Yugoslav geçmişe ait tüketim nesnelerinin postmodern dönemde nasıl maddileştiğini ve popüler tüketim pratiklerinin bir parçası haline geldiğini anlamlandırmayı amaçlamaktadır. Bu çerçevede araştırmanın temel sorusu post-Yugoslav coğrafyada sıklıkla reddedilen Yugoslav geçmişe dair tüketim pratiklerinin aşağıdan yukarıya gelişen, tarihsel ve kültürel karşılığı olan aktif bir hatırlama biçimine işaret edip etmediğine yöneliktir. Bu nedenle araştırmanın kuramsal çerçevesi Velikonja’nın “nostalji kültürü” ve “nostaljik kültür” ayrımına dayanmaktadır. Araştırma nitel araştırma desenine dayanmaktadır. Bosna-Hersek, Sırbistan, Hırvatistan ve Slovenya özelinde amaçlı örneklem yoluyla seçilen Yugo-nostaljik tüketim nesnelerine dair görseller göstergebilimsel analiz yoluyla incelenmektedir. Bulgular, Yugo-nostaljik tüketim nesnelerinin postmodern tüketim pratiklerinin karakteristiğine uygun biçimde işlediğini göstermekte ancak Yugo-nostaljik tüketimin Yugoslav geçmişin özgün sosyalist sistemine, tarihsel arka planına ve kolektif hafızasına dayalı “Yugoslav Dream” idealini tüketim pratikleri üzerinden kurma potansiyeli olduğunu göstermektedir. Dolayısıyla Yugo-nostaljik tüketim sadece geçmişin piyasaya sürülmesinden ibaret olmadığı gibi post-Yugoslav toplumlarda bugünün politik ve ekonomik hoşnutsuzluklarından hareketle geçmiş ve gelecek ile ilişki kuran çok katmanlı ve ironik bir ilişki olarak okunabilmektedir.