Türk Gezi Edebiyatında Bulgar Eğitim Sistemi Üzerine Bir Değerlendirme

Abstract

Bu araştırmada, Türk gezi edebiyatında, yazarların Bulgar eğitim sistemi hakkındaki görüşleri, değerlendirmeleri ile izlenimleri ayrıntılı bir biçimde tespit edilmiş ve karşılaştırmalı olarak değerlendirilmiştir. Araştırma kapsamında incelenen metinlerin dokuzu Cumhuriyet Dönemi Türk Edebiyatı’na ait olmakla birlikte, yayımlanma tarihleri I. Balkan Savaşı yıllarına denk gelen ve dolayısıyla Millî Edebiyat Dönemi içinde değerlendirilen üç eser de araştırmaya dâhil edilmiştir. Farklı tarihî dönemlerde yazılmış bu eserlerin birlikte ele alınması, Türk aydınının Bulgar eğitim sistemine yönelik bakış açısında zaman içerisinde meydana gelen değişimlerin belirlenmesine imkân sağlamıştır. Araştırmada toplam on iki eser incelenmiştir. Kronolojik olarak eserler; Ahmet Hamdi Akseki’nin Bulgaristan Mektupları (1912), Ahmet Rasim’in Romanya Mektupları (1917), Cenap Şahanettin’in Avrupa Mektupları (1919), M. Celâleddin İzmirizade’nin Bulgaristan Tetkik Seyahati (1932), Melih Cevdet Anday’ın Sovyet Rusya Azerbaycan Özbekistan Bulgaristan Macaristan (1965), Yılmaz Çetiner’in Şu Bizim Rumeli (1966), Salih Uygur’un Tuna Boylarından Anavatana Göç (1969), Yusuf Ziya Bahadınlı’nın Dört Sosyalist Ülke (1970), Bülent Habora’nın Merhaba Komşu (1976) ile Türkiye’de İnsanlar Bulgaristan’da Çocuklar (1980), Sâmiha Ayverdi’nin Yeryüzünde Birkaç Adım (1984), Füruzan’ın Balkan Yolcusu (1994) adlı eserlerinden oluşmuştur. Söz konusu eserler, Türk aydınlarının çeşitli sebeplerle gerçekleştirdikleri Bulgaristan gezileri sırasında Bulgar halkı, Bulgar eğitim hayatı ve ülkenin toplumsal yapısı hakkında edindikleri görüş, algı ve izlenimleri yansıtmaları bakımından önemli bir kaynak niteliği taşımıştır. Araştırmada, öncelikle incelenen eserler hakkında genel bilgiler verilmiştir. Ardından yazarların Bulgar eğitim sistemi, okullar, öğretmenler, öğrenciler ve eğitim politikalarına ilişkin değerlendirmeleri belirlenmiş ve tematik olarak sınıflandırılmıştır. Nitel araştırma yönteminin kullanıldığı çalışmada, metinler içerik analizi ve karşılaştırmalı inceleme teknikleri aracılığıyla çözümlenmiştir. Araştırmanın sonucunda, Türk gezi edebiyatında Bulgar eğitim sistemi hakkında oluşan genel algı ortaya konmuş ve Türk aydınlarının Bulgaristan eğitim hayatına yönelik bakış açıları somutlaştırılmıştır.