Bâbürlü Hindistan'ında İnsan ve Hayvanlara Dair Gözlemler ve Deneysel Uygulamalar

Abstract

Bu çalışmada, entelektüel merakları ve doğa bilimlerine duydukları özel ilgiyle öne çıkan Bâbürlü hükümdarları Ekber Şah (1556-1605) ile halefi Cihangir Şah’ın (1605-1627) himayesinde gerçekleştirilen insan ve hayvanlara ilişkin deneysel uygulamalar, sistemli gözlemler ve ampirik incelemeler ayrıntılı bir biçimde ele alınmaktadır. Hindistan’da hüküm süren Bâbür İmparatorluğu (1526-1858), kendilerinden önceki Türk-İslam devletlerinin köklü bilimsel ve entelektüel birikimini devralarak astronomi, tıp, mühendislik, mimari, tarım ve doğa bilimleri gibi pek çok farklı alanda yürütülen bilimsel faaliyetleri teşvik etmiş; ayrıntılı astronomik tabloların oluşturulması ve büyük gözlemevlerinin kurulması gibi somut adımlarla bu alanlardaki gelişime doğrudan katkı sağlamıştır. Bu doğrultuda çalışma, Ekber Şah’ın dilin kaynağını ve doğuştan gelip gelmediğini sorgulayan, yeni doğan çocukların konuşma seslerinden tamamen izole bir ortamda büyütüldüğü “sessizlik deneyi” ile Cihangir Şah’ın hayvan anatomisi, üreme biyolojisi, melezleme çalışmaları, organ diseksiyonları ve beslenme davranışları üzerine gerçekleştirdiği ayrıntılı gözlemlere odaklanmaktadır. Ekber Şah’ın insan doğasını ve dil edinimini kavramaya yönelik bu sıra dışı uygulaması ile Cihangir Şah’ın fauna üzerindeki sistemli ve ampirik çalışmaları, başta Ekbernâme, Münteḫabü’t-tevârîḫ, Debistān-i Mezāhib ve Cihangirname olmak üzere dönemin temel kaynakları ışığında karşılaştırmalı olarak analiz edilmektedir. İki hükümdarın ilgi alanları, izledikleri metodolojiler ve pragmatik amaçları belirgin farklılıklar gösterse de yürütülen tüm bu ampirik faaliyetlerin yalnızca bireysel meraktan ibaret olmadığı; gözlem, sorgulama ve veri toplamayı esas alan Bâbürlü saray geleneğiyle doğrudan ilişkili olduğu anlaşılmaktadır. Netice itibarıyla söz konusu faaliyetler, erken modern Güney Asya dünyasında insan, doğa ve evren hakkındaki bilginin üretimi, sınırları ve epistemolojik temelleri bakımından Bâbürlü sarayının entelektüel derinliğini açıkça ortaya koymaktadır. Yapılan bu araştırmada, söz konusu deney ve gözlemlerin mahiyeti ortaya konulmuş ve bu alanda gerçekleştirilecek yeni bilimsel çalışmalara katkı sağlanması amaçlanmıştır.