Doğanpınar barajı sahasından Roma dönemine ait bir kaya mezarı: Oğuzeli/Gaziantep

Abstract

Kayalık alanlara ölü gömme geleneği Güneydoğu Anadolu Bölgesi ve Kuzey Suriye Bölgesi’nde Erken Tunç Çağı’ndan itibaren görülmektedir. MÖ 1. binyıl başlarında ise Urartular kayalık alanları oda şeklinde açıp mezar odası olarak kullanan ilk medeniyettir. Yine MÖ 1. binyılın başlarından itibaren kaya mezar geleneği Phrygler vasıtasıyla Anadolu’nun orta ve batı kesimlerinde yayılım göstermiştir. Kaya mezar geleneği Akhamenid hakimiyetinin de etkisiyle MÖ 5. yüzyılda Paphlagonia ve Likya’da, MÖ 4. yüzyıllarda Karia’da kendine has özellikleriyle görülmeye başlar. Hellenistik Dönemde ve Roma İmparatorluk Döneminde de kullanılmaya devam etmiştir. Roma İmparatorluk Dönemi ile birlikte Anadolu’nun tamamına yayılan kültürel yapı sayesinde hemen hemen aynı tarzda kaya mezarlarının ortaya çıkmasına neden olmuştur. Bu makale, Gaziantep ili Oğuzeli ilçesindeki Doğanpınar Barajı sahasında yapılan dolusavak alanı çalışmaları sırasında ortaya çıkan bir Roma Dönemi kaya mezarını incelemektedir. Gaziantep Müzesi tarafından gerçekleştirilen kurtarma kazıları sırasında ortaya çıkarılan bu kaya mezarı, barajın dolusavak alanı içerisinde yer alması nedeniyle belgeleme çalışmalarından sonra kaldırılmıştır. Kuzey-güney doğrultusunda oyulmuş olan mezar, bir dromos, bir ön oda ve dört adet mezar odasından oluşmaktadır. Kazılar sonucunda, aralarında fibula, sikkeler, yüzükler, halkalar, kemer ucu ve kemer tokası, boncuk gibi 12 adet bronz eser ile bir adet pişmiş toprak çömlek parçasının da bulunduğu buluntular ele geçmiştir. Söz konusu kaya mezarlarının araştırılması bölgedeki Roma Dönemi kırsal yaşamına dair ölü gömme adetlerinin anlaşılmasında ve Kyrrhestike Bölgesi kaya mezarı tipolojisine katkı sunmaktadır. Ele alınan kaya mezarı Kommagene Bölgesi ve Kuzey Suriye coğrafyasında görülen Roma Dönemi kaya mezar geleneğini sergilemektedir. Hem mimari işçilik detayları hem de ölü hediyeleri kaya mezarının MS 2. yüzyılın 2. yarısından MS 4. yüzyıl sonuna kadar uzun zaman aralığında kullanıldığına işaret etmektedir.