XIII-XIV. Yüzyılda Yunus Emre ve Naong Hyegeun: Halk Dili ve Mistik Söylem

Abstract

Bu çalışma, XIII. ve XIV. yüzyıllarda Avrasya coğrafyasının iki farklı ucunda, Anadolu ve Kore yarımadalarında yaşamış iki mistik şair olan Yunus Emre (ö. 1320?) ve Naong Hyegeun (ö. 1376) üzerine karşılaştırmalı bir analiz sunmaktadır. Moğol İmparatorluğu’nun (İlhanlı ve Yuan Hanedanlıkları) siyasi ve kültürel hegemonyası altında şekillenen bu fetret devrinde, her iki şairin de elit dillerin (Farsça ve Klasik Çince) hakimiyetini kırarak mistik öğretilerini halk diline (vernacular) aktarmaları çalışmanın odak noktasıdır. Pierre Bourdieu’nün “dilsel pazar” teorisi ve René Wellek’in “paralel çalışma” yöntemi ışığında; Yunus Emre’nin Anadolu Türkçesiyle kaleme aldığı Risâletü’n-Nushiyye ve Divan’ı ile Naong’un Gasa formundaki şiirlerinde ortak bir soteriolojik gaye tespit edilmiştir. Çalışma, farklı teolojik kökenlere (Tasavvuf ve Seon Budizmi) sahip olsalar da, her iki mistiğin de toplumsal kriz dönemlerinde dili demokratikleştirerek ve kendi teolojik gelenekleri içindeki non-düalist eğilimleri (Vahdet-i Vücud ve Tek Zihin) aracılığıyla benzer bir manevi restorasyon işlevi üstlendikleri sonucuna varmaktadır. Bu bağlamda, her iki figürün de kurumsal dinin (Medrese ve aristokratik Manastır) şekilciliğine karşı, “gönül” ve “zihin” merkezli bir ahlakı, halkın anlayabileceği sade bir estetikle inşa ettikleri görülmüştür. Çalışma ayrıca, bu iki şairin günümüz küreselleşme çağında yerel-evrensel gerilimi açısından taşıdığı anlama da dikkat çekmektedir.