YAPAY ZEKÂ ÇAĞINDA DENETİM YARGISI: İÇ DENETİM, RİSK YÖNETİMİ VE KURUMSAL YÖNETİŞİM PERSPEKTİFİNDEN STRATEJİK BİR DEĞERLENDİRME

Abstract

Bu çalışma, yapay zekâ (YZ) uygulamalarının iç denetim süreçlerinde denetçi yargısı, mesleki şüphecilik ve kurumsal yönetişim üzerindeki etkilerini incelemektedir. YZ destekli denetim araçları, denetim kapsamını genişletme ve riskli alanları daha hızlı belirleme potansiyeli taşımakla birlikte; model riski, veri kalitesi, algoritmik önyargılar, açıklanabilirlik ve gerekçelendirilebilirlik ve hesap verebilirlik boşluğu gibi yeni tartışma alanlarını da gündeme getirmektedir. İç denetim fonksiyonunun salt kontrol faaliyetlerini değerlendiren bir yapı olarak değil, teknolojik karar süreçlerini de sorgulayabilen stratejik bir güvence mekanizması olarak ele alınması gerekmektedir. Çalışmada Google Scholar üzerinden yürütülen yapılandırılmış ve tematik bir literatür taraması yaklaşımı benimsenmiştir. Tarama sürecinde “AI in Internal Audit and Risk Management”, “Artificial Intelligence and Audit Judgment”, “Automation Bias in Auditing” ve “Professional Judgment in Auditing” anahtar kelime grupları kullanılmıştır. Literatür; denetim otomasyonu, otomasyon yanlılığı, algoritmadan kaçınma, açıklanabilirlik, döngüde insan yaklaşımı, YZ’nin denetlenmesi ve YZ yönetişimi temaları altında sınıflandırılmıştır. Değerlendirme sonucunda YZ’nin denetim kalitesini destekleyebileceği; ancak mesleki şüpheciliğin zayıflaması, algoritmik önerilere aşırı güven ve sorumluluk alanlarının belirsizleşmesi gibi yönetişim riskleri doğurabileceği görülmektedir. Çalışmanın özgün katkısı, otomasyon yanlılığı, açıklanabilirlik, döngüde insan ve YZ yönetişimi kavramlarını denetçi yargısının korunması ekseninde bir araya getiren kavramsal bir değerlendirme çerçevesi sunmasıdır. Çalışma ampirik veri içermemekte olup bulgular kavramsal düzeyde değerlendirilmelidir.