Topkapı Sarayı Müze Kütüphanesindeki R. 432 Numaralı, Nadir Bir Resimli Mesnevî-i Mânevi Nüshası

Abstract

Bu makale, Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî’nin tasavvuf düşüncesinin temel metinlerinden biri olan Mesnevî-i Manevî’nin, Topkapı Sarayı Kütüphanesi’nde R. 432 numara ile kayıtlı resimli bir nüshasını ayrıntılı biçimde incelemektedir. Mesnevî’nin gerek Anadolu gerek İran coğrafyasında hazırlanmış pek çok sanatlı nüshası bulunmakla birlikte, resimli örneklerinin son derece sınırlı olması, R. 432 nüshasını özel kılmaktadır. Yazmada yer alan dokuz resmin, eserin ilk üretiminden sonra gerçekleştirilen bir müdahale sırasında insan ve hayvan figürleri kapatılmak üzere boya tabakalarıyla örtüldüğü görülür. Bu çalışmada, tarihsiz olan söz konusu nüshanın hangi tarihsel ve sanatsal bağlamda, nerede ve nasıl bir hamilik sistemi içinde hazırlandığı sorularına cevap aranmış; resimlerin ikonografik analizleri, resim–metin ilişkisi esas alınarak yapılmıştır. Nüshanın resim ve tezhip özellikleri, üslup bakımından Karakoyunlu dönemi kitap sanatlarıyla uyum göstermektedir. Ayrıca kâtibin diğer imzalı eserlerinin tespit edilmesi, onun aynı dönemde faal olduğunu ve muhtemelen bir tarikat çevresi içinde çalıştığını düşündürmektedir. 15. yüzyıl ortalarında üretilmiş olan R. 432 numaralı Mesnevî nüshası bu eserin bilinen en erken resimli örneği olmalıdır.